Onderzoeken

Samen zorgdragen voor gezonde kinderen in Amsterdam. Dat doen we samen met Amsterdamse universiteiten, hogescholen en ziekenhuizen binnen het onderzoeksinstituut Sarphati Amsterdam.

Welvaartsziekten vormen een groeiende bedreiging voor de Amsterdamse jeugd. De beschikbare wetenschappelijke kennis is nog onvoldoende om deze bedreiging te keren. Sarphati Amsterdam richt zich op onderzoek naar gezondheidsverschillen in relatie tot de sociale en fysieke omgeving. De onderzoeken moeten een bijdrage leveren aan het vertalen van deze kennis naar interventies gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen in Amsterdam.

De onderzoeksresultaten van Sarphati Amsterdam beogen unieke inzichten te geven in de bevordering van een gezonde groei en ontwikkeling van de Amsterdamse jeugd. Hierbij kan er bijvoorbeeld gekeken worden naar waarom sommige kinderen een verhoogd risico hebben op het ontwikkelen van overgewicht en obesitas, de gevolgen hiervan en mogelijke interventies.

Meer informatie over de focus van Sarphati Amsterdam onderzoek kunt u vinden in ons Onderzoeksprogramma.

Onder de vlag van Sarphati Amsterdam worden al diverse projecten en onderzoeken uitgevoerd. Hieronder vindt u een korte beschrijving per onderzoek. Heeft u een mooie aanvulling op dit portfolio? Neem contact met ons op en deel uw idee voor een nieuw onderzoek of interventie. Wij denken graag met u mee!

My Daily Moves

o Projectleiders: Mai Chin A Paw & Teatske Altenburg
o Contactpersoon: Teatske Altenburg
o Organisatie: GGD Amsterdam & Amsterdam UMC
o Periode: 1/11/2015 – 1/6/2019

MyDailyMoves (de beweegmonitor) is een online meetinstrument voor de lichamelijke activiteit, zittende activiteiten en slaap van 9-12 jarige kinderen. MyDailyMoves is in samenwerking met de kinderen zelf ontwikkeld, middels verschillende participatieve methoden (bijv. photovoice en concept mapping). Door de kinderen als experts van hun eigen gedrag te betrekken bij de ontwikkeling, streven we er naar het meetinstrument zo goed mogelijk te laten aansluiten bij hun dagelijkse activiteiten en wensen.

Lisan M. Hidding, Mai J. M. Chinapaw, Laura S. Belmon, Teatske M. Altenburg. Co-creating a 24-hour movement behavior tool together with 9–12-year-old children using mixed-methods: MyDailyMoves. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2020;17:63. Article MyDailyMoves

Healthy Sleep Project

o Projectleider/contactpersoon: Laura Belmon (l.belmon@amsterdamumc.nl)
o Organisatie: GGD Amsterdam (AAGG) & VU Amsterdam & Amsterdam UMC
o Periode: 1/6/2016 – 31/12/2020

Gezond slapen is een de combinatie van voldoende slaapduur, een goede slaapkwaliteit en een regelmatig slaapritme. Dit is van cruciaal belang voor onze Amsterdamse kinderen om optimaal te kunnen ontwikkelen, gezondheid en fit te blijven én goede prestaties te kunnen leveren op school. Er is onvoldoende kennis over de belangrijkste factoren die slapen bij kinderen beïnvloeden, de prevalentie van ongezond slapen onder Amsterdamse kinderen, en hoe gezond slapen bij kinderen in Amsterdam via een preventieve interventie te stimuleren is. In een traject van 4 jaar wordt er onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van een preventieve interventie om een gezond slapen bij kinderen in Amsterdam te stimuleren.

Child and Parent Perceived Determinants of Children’s Inadequate Sleep Health. A Concept Mapping Study
What are the determinants of children’s sleep behavior? A systematic review of longitudinal studies

Lekker Gezond

o Projectleider/contactpersoon: Froukje Takens
o Organisatie: GGD Amsterdam (AAGG) & Amsterdam UMC
o Periode: 1/7/2016 – 30/6/2021

Jump-in ondersteunt basisscholen in Amsterdamse achterstandswijken om gezond beweeg- en eetgedrag onder hun leerlingen te stimuleren. Binnen het project ‘Lekker Gezond’ wordt het voedingsbeleid op Amsterdamse basisscholen geëvalueerd. Zowel op school als thuis wordt onderzocht wat het effect van Jump-in is op de consumptie van water, suikerhoudende dranken, melk, fruit, groenten, snacks en volkoren brood. Ook brengen de onderzoekers in kaart aan welke randvoorwaarden moet worden voldaan om het gezonde voedingsbeleid succesvol in te kunnen voeren op scholen.

Takens, F.E., Busch, V., Ujcic-Voortman, J.K., van Eijsden, M., Chinapaw, M.J.M., 2020. The Unique Extended Selection Cohorts Design for the Evaluation of the School-Based Jump-in Intervention on Dietary Habits: A Study Protocol. Int. J. Envirn. Res. Public Health 2010, 17, 1145; doi:10.3390/ijerph17041145

ABCD-ELSO: Early life stress and obesity

o Projectleider/contactpersoon: Susanne de Rooij
o Organisatie:Amsterdam UMC
o Periode:1/6/2017 – 31/12/2019

Onderzoek heeft laten zien dat stress in het vroege leven de kans op het ontwikkelen van overgewicht en obesitas verhoogt. In deze studie wordt onderzocht of en hoe verschillende vormen van stress tijdens de zwangerschap en in de kindertijd tot overgewicht leiden.

Slaap en groei van Amsterdamse kinderen in de eerste 1000 dagen

o Projectleider/contactpersoon Margreet Harskamp
o Organisatie: Amsterdam UMC
o Periode: 1/9/2017 – 31/12/2021

In het promotie traject ‘Slaap en groei in de eerste 1000 dagen’ richt ik mij op slaap en gezondheid tijdens de zwangerschap en baby-peuter leeftijd. Ik heb eerst gekeken wat er bekend is in de literatuur over een verband tussen slaap bij zuigelingen en hun latere groei. In het ABCD cohort heb ik daarna onderzocht of er factoren in de zwangerschap en baby leeftijd zijn die effect hebben op latere slaapproblemen. En wat het effect is van slaaptekort in de zwangerschap op latere lichaamssamenstelling en bloeddruk van het kind. Ook kijk ik of excessief huilen op de leeftijd van 3 maanden verband heeft met latere slaap en groei met behulp van ABCD data. In het Sarphati Cohort onderzoek ik hoe vaak slaapproblemen voorkomen in de eerste 2 levens jaren en of vroege slaap of melkvoedingsproblemen een voorspeller zijn van latere slaapproblemen. Als laatste wil ik graag kijken of het ook positief werkt als we de slaap van baby’s beïnvloeden.
• DOI: Potential determinants during ‘the first 1000 days of life’ of sleep problems in school-aged children
• DOI: Gestational sleep deprivation is associated with higher offspring body mass index and blood pressure
• DOI: Sleep during Infancy and Associations with Childhood Body Composition: A Systematic Review and Narrative Synthesis

Sarphati Etnografie

o Projectleider/contactpersoon Christian Bröer (c.broer@uva.nl)
o Organisatie: UvA
o Periode: 1/10/2017 – 1/10/2022

De Universiteit van Amsterdam onderzoekt, in samenwerking met de GGD, hoe Amsterdamse jonge kinderen en hun ouders in de praktijk omgaan met eten, bewegen en slapen van kinderen gedurende de eerste levensjaren van het kind. Het doel van deze studie is om meer te weten te komen over de alledaagse zorg voor kinderen thuis en hoe zich dit verhoudt tot de publieke gezondheidszorg. Juist de eerste jaren van het kind, waarin er zoveel op ouders afkomt, zijn van groot belang. In de eerste jaren ontwikkelen zich binnen huishoudens manieren van eten, slapen en bewegen die op de lange termijn van invloed zijn op de gezondheid.

Rapport Kwetsbare groepen, hoofdstuk 5
Family health competence: Attachment, detachment and health practices in the early years of parenthood
Persbericht UvA ‘Hoe jonge gezinnen omgaan met dreigingen en beperkingen als gevolg van COVID-19
How COVID-19 policies play out in daily life, our research on risk and emotion managment
Project Samenvatting Sociale Isolatie

Project Samenvatting Sociale Isolatie

Antibiotica, probiotica, het microbioom en chronische ziekten in kinderen

o Projectleider/contactpersoon: Arnoud Verhoeff
o Organisatie: GGD Amsterdam & Winclove Probiotics
o Projectduur: 1-1-2018 tot 1-6-2019

Onderzoek heeft aangetoond dat vroege antibiotica blootstelling (tijdens de zwangerschap en de eerste twee jaar na de geboorte) mogelijk bijdraagt aan de ontwikkeling van verschillende veel voorkomende chronische ziekten bij kinderen, waaronder overgewicht en allergieën. Dit zou mogelijk komen door een verstoring in de samenstelling van bacteriën die in de darmen leven. Het is belangrijk om alle bewijs omtrent de gevolgen van antibioticagebruik te verzamelen en te evalueren, om beter inzicht te krijgen over de mate waarin antibiotica een werkelijk effect heeft op het ontstaan van chronische ziekten. Probiotica toediening wordt gezien als een mogelijke interventie om de verstoorde samenstelling van bacteriën in de darm te herstellen.Er is een literatuur review gedaan welke niet genoeg bewijs heeft geleverd voor de rol van vroege antibiotica blootstelling bij de ontwikkeling van chronische ziekten. Er is daarom besloten geen vervolg studie uit te voeren.

Baron, R., Taye, M., Besseling-van der Vaart, I., Ujčič-Voortman, J., Szajewska, H., Seidell, J. C., & Verhoeff, A. (2019). The relationship of prenatal and infant antibiotic exposure with childhood overweight and obesity: a systematic review. Journal of developmental origins of health and disease, 1-15.

Baron, R., Taye, M., Besseling-van der Vaart, I., Ujčič-Voortman, J., Szajewska, H., Seidell, J. C., & Verhoeff, A. (2020). The relationship of prenatal antibiotic exposure and infant antibiotic administration with childhood allergies: A systematic review. BMC Pediatrics.

Kołodziej, M., Patro-Gołąb, B., Gieruszczak-Białek, D., Skórka, A., Pieścik-Lech, M., Baron, R., & Szajewska, H. (2019). Association between early life (prenatal and postnatal) antibiotic administration and coeliac disease: a systematic review. Archives of disease in childhood, 104(11), 1083-1089.

Łukasik, J., Patro-Gołąb, B., Horvath, A., Baron, R., Szajewska, H., & SAWANTI Working Group. (2019). Early life exposure to antibiotics and autism spectrum disorders: a systematic review. Journal of autism and developmental disorders, 49(9), 3866-3876.

Food4Smiles, de eerste 1000 dagen in Amsterdam Nieuw-West

o Projectleiders/contactpersonen: Femke Boelsma & Anna Groenewegen (info@food4smiles.nl)
o Organisatie: VU Amsterdam & Fred Foundation
o Periode: 1/1/2018 – 31/12/2022

Tijdens de eerste 1000 dagen van het leven van een kind – van de conceptie tot de tweede verjaardag – wordt de basis voor een gezonde groei en ontwikkeling op latere leeftijd gelegd.
Food4Smiles wil bijdragen aan een gezonde start door samen met ouders van jonge kinderen en hun directe sociale omgeving relevante inzichten te verzamelen en activiteiten uit te voeren, in Amsterdam Nieuw-West. We onderzoeken (d.m.v. Participatief Actie Onderzoek) waar ouders tegenaan lopen en wat hen kan helpen om hun kinderen in de eerste 1000 dagen een gezonde leefstijl te bieden. Ook kijken we naar het systeem (d.m.v. Systems Science) rondom de ouders en brengen wij factoren in kaart om beter te begrijpen hoe deze een gezonde start beïnvloeden. Om de zichtbaarheid in de wijk te vergroten, zetten we kunstprojecten in rondom dit thema.

Onderzoeksresultaten

Sarphati Diaries: Voeding in de overgang van melkvoeding naar vaste voeding

o Projectleider/contactpersoon: Joy Hall
o Organisatie: GGD Amsterdam & VU Amsterdam
o Periode: 1/6/2018 – 31/12/2020 2020

De GGD start samen met de Vrije Universiteit het Sarphati Diaries onderzoek onder 200 Amsterdamse gezinnen. Het doel van dit onderzoek is te bestuderen hoe de voedselinname bij baby’s er uit ziet tijdens de overgang van melkvoeding naar vaste voeding. Dit is een belangrijke periode voor de ontwikkeling van gezonde eetgewoontes.
Met dit onderzoek willen wij meer te weten komen over wat én op welke momenten Amsterdamse baby’s eten en drinken in deze periode. We zullen het onderzoek uitvoeren bij gezinnen met een Nederlandse, Turkse, Marokkaanse en Surinaamse achtergrond, zodat we ook kunnen kijken naar culturele verschillen. De onderzoeksresultaten kunnen bijdragen aan nog betere adviezen om de gezondheid van de huidige en toekomstige generaties kinderen in Amsterdam te verbeteren.

Wat gaan wij precies doen?
Met de hulp van 200 gezinnen willen wij onderzoeken hoe de voedselinname bij baby’s verloopt in de overgangsperiode van melkvoeding naar vaste voeding. Daarom vragen wij deelnemers een 3-daags voedingsdagboek in te vullen wanneer hun kind 6 en 12 maanden is. Hierin schrijven deelnemers op wat en wanneer hun kind eet en drinkt. Daarnaast maken zij enkele foto’s van de maaltijden van hun kind. Als het voedingsdagboekje volledig is ingevuld, zal de onderzoeker een afspraak maken om het voedingsdagboekje door te nemen en hier een aantal vragen over te stellen. Bij 6 maanden vullen deelnemers ook een korte vragenlijst in over hun achtergrond en de voeding van hun kind in afgelopen maanden.

Opgroeien in Amsterdam

o Projectleider/contactpersoon: Geertjan Overbeek
o Organisatie: UvA
o Periode: 9/1/2019 – 9/10/2023

Het primaire doel is om te onderzoeken hoe opvoeding van ouders samenhangt met DNA methylatie, stress regulatie en gedragspatronen van kinderen. Daarnaast gaat dit project in op de vraag of opvoedondersteuning voor ouders de stressregulatie van kinderen verbetert en het gedrag van kinderen positief stimuleert, via een proces van veranderingen in DNA methylatie van kinderen.

Amsterdam Infant Microbiome Study (AIMS)

o Projectleider/contactpersoon: Joanne Ujcic-Voortman
o Organisatie: GGD Amsterdam
o Periode: 15/1/2019 – 21/5/2026

Het menselijk microbioom ontwikkelt zich in de eerste drie jaar van het leven en wordt beïnvloed door een scala aan omgevingsfactoren zoals wijze van geboorte, soort voeding en het gebruik van antibiotica. Een verstoring van het microbioom kan het ontstaan van overgewicht/ obesitas en cariës beïnvloeden. Momenteel ontbreekt het echter aan onderzoek in de vroege kindertijd naar de relatie tussen overgewicht/obesitas en cariës en de ontwikkeling van het microbioom. Met AIMS willen we een dataverzameling opzetten om exploratief onderzoek te doen naar de ontwikkeling van het microbioom in relatie tot gezonde groei en ontwikkeling. We richten ons in het bijzonder op de ontwikkeling van de groei en mondgezondheid. Daarnaast besteden we aandacht aan de rol van voeding en andere leefstijlfactoren in de leeftijd van 0-3 jaar afkomstig van verschillende etnische groepen in Amsterdam.
Meer informatie kunt u vinden op de website van AIMS.

Home sampling is a feasible method for oral microbiota analysis for infants and mothers

GEAR: Growing Emotion and Attention Regulation

o Projectleider/contactpersoon: Martina Zaharieva
o Organisatie: UvA & Research Priority Area Yield
o Periode: 1/4/2019 – 1/1/2022

Zelfregulatie is een belangrijke voorspeller voor sociaal-economische en gezondheidsuitkomsten. Daarom is het cruciaal om het ontwikkelingsverloop van zelfregulatie nauwkeurig te kunnen meten. Met behulp van precieze metingen van oogbewegingen hebben we een serie tests ontworpen om bij jonge babys zelfregulatie in hun aandacht te meten. In ons huidige onderzoek bestuderen we de ontwikkeling van zelfregulatie van aandacht in relatie tot andere zich ontwikkelende vormen van zelfregulatie – van de controle van emoties tot de regulatie van slaap, voeding en temperament.

OK-GEZOND

o Projectleider/contactpersoon: Martinet Streppel
o Organisatie: HvA
o Periode: 1/3/2020 – 31/5/2021

De omgeving waarin een kind opgroeit, speelt een belangrijke rol bij het aanleren van een gezonde leefstijl. Het project OK-GEZOND van de Hogeschool van Amsterdam richt zich op de samenwerking tussen pedagogisch professionals en ouders in de kinderopvang. Er wordt een toolkit, met daarin ouder-kind (thuis)activiteiten en materialen voor een gezonde leefstijl bij peuters, ontwikkeld en getest op effectiviteit. Pedagogisch professionals kunnen deze toolkit inzetten tijdens hun oudercontactmomenten. Het doel is, via een betere samenwerking tussen pedagogisch professionals en ouders, bij te dragen aan een gezonde gewichtsontwikkeling van peuters met verschillende sociaaleconomische en sociaal-culturele achtergronden.

BOOG

o Projectleider/contactpersoon: Patty Leijten
o Organisatie: UvA & Research Institute for Child Development and Education
o Periode: 1/9/2020 – 31/12/2023

Professionals hebben behoefte aan een handzaam hulpmiddel, of beslistool, om hun keuzes voor behandeling op te baseren. Om deze te kunnen ontwikkelen, moeten we beter weten welke risicofactoren binnen gezinnen bijdragen aan gedragsproblemen, en behandelbaar zijn op een manier die aansluit bij de opvoedwaarden van ouders. In dit project ontwikkelen we een algoritme om de meest effectieve behandeling voor gedragsproblemen bij kinderen te voorspellen. Het algoritme wordt gebaseerd op kennis over de precieze rol die risicofactoren binnen gezinnen spelen. Dit algoritme wordt omgezet in een beslistool die professionals helpt om een behandeling voor gedragsproblemen bij kinderen te kiezen.

LIKE: Lifestyle Innovations based on youths' Knowledge and Experience

o Projectleiders/contactpersonen: Karien Stronks (k.stronks@amsterdamumc.nl) & Wilma Waterlander
o Organisatie: Amsterdam UMC
o Periode: t.b.d.

De focus van LIKE ligt op het stimuleren van een gezonde leefstijl (voeding, lichamelijke activiteit, schermgebruik- en slaapgedrag) van jongeren in de transitieperiode van de basis- naar middelbare school (10-14 jaar). Hierbij gebruiken we een combinatie van systems dynamics en participatory action research voor het ontwikkelen, implementeren en evalueren van een dynamisch actie-programma in Amsterdam Oost.

A System Dynamics and Participatory Action Research Approach to Promote Healthy Living and a Healthy Weight among 10–14-Year-Old Adolescents in Amsterdam: The LIKE Programme
Understanding obesity‐related behaviors in youth from a systems dynamics perspective: The use of causal loop diagrams

Meten van slaapgezondheid

o Projectleider: Maartje van Stralen
o Contactpersoon: Maj-Britt Inhulsen
o Organisatie: VU Amsterdam
o Periode: 1/3/2019 – 1/3/2021

Sarphati Amsterdam wil de slaap van de jeugd verbeteren. Om dat te doen, moeten we de slaap eerst kunnen meten. Dat kan bijvoorbeeld met een vragenlijst. Het is onduidelijk welke vragenlijsten wij hier het beste voor kunnen gebruiken. Daarom gaan wij uitzoeken welke vragenlijsten er voor het meten van slaap bestaan voor kinderen van 4-12 jaar en wat de kwaliteit van deze vragenlijsten is. Wij hopen een goede vragenlijst te vinden, maar als deze niet bestaat dan zullen wij deze zelf ontwikkelen.

Charge Your Brainzzz

o Projectleider en contactpersoon: Danique Heemskerk [danique.heemskerk@vu.nl]
o Organisatie: VU Amsterdam & UvA & GGD Amsterdam
o Periode: 1/8/2020 – 1/8/2024

Veel tieners in Nederland slapen te weinig, en vaak is die slaap van slechte kwaliteit. Dat beïnvloedt hun schoolprestaties, stemming en gezondheid. Met het project Charge Your Brainzzz 2.0 willen we de slaapgezondheid van tieners tussen de 12-15 jaar bevorderen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een combinatie van een ‘Complex Systems Approach’, ‘Participatory Action Research approach’ en ‘Health in All Policies approach’ voor het ontwikkelen, implementeren en evalueren van verschillende interventies, waaronder een lespakket voor het VMBO. Tieners, ouders en professionals werkzaam met jeugd worden intensief betrokken bij het co-creëren en implementeren van de interventies.

In the neighborhood, with the neighborhood and for the neighborhood

o Projectleiders/ contactpersonen: Carry Renders & Femke van Nassau
o Organisatie: VU Amsterdam & GGD Amsterdam (AAGG) & Amsterdam UMC
o Periode: 1/05/2020 – 1/5/2024

De Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht (AAGG) is gericht op het voorkomen van overgewicht bij kinderen en het verkleinen van sociaal economische gezondheidsverschillen. Op buurtniveau is de AAGG vormgegeven via de Integrale Buurtaanpak. Buurtmanagers staan centraal. Zij agenderen en stimuleren gezonde interventies in hun stadsdeel. Er bestaat echter geen handleiding hoe buurtmanagers de aanpak moeten uitvoeren, met als gevolg dat zij zich vaak laten leiden door hun eigen praktijkervaring. Hierdoor zijn er grote verschillen per buurt. Het doel van dit project is het ontwikkelen en evalueren van een toolbox voor een effectieve, stadsbrede aanpak.

My Little Moves

o Projectleiders: Mai Chin A Paw & Teatske Altenburg
o Contactpersoon: Jelle Arts
o Organisatie: Amsterdam UMC & GGD Amsterdam
o Periode: 1/12/2019 – 1/12/2023

Het doel van het ‘My Little Moves’ project is het ontwikkelen van betrouwbare, valide, en gebruiksvriendelijke meetinstrumenten om 24-uurs beweegpatronen (fysieke activiteit, zittend gedrag, en slaap) van 0-4-jarige kinderen te kunnen monitoren. Deze instrumenten zullen worden gebruikt voor het in kaart brengen van deze 24-uurs beweegpatronen en de relatie met groei, motorische en sociaal-emotionele ontwikkeling. Ook wordt onderzocht welke factoren van invloed zijn op deze patronen. Op basis van deze kennis wordt een advies voor een beweegrichtlijn opgesteld, en worden aanbevelingen gedaan voor interventies.